27\06\2017_22:11

50 Χρόνια Δημήτρια

Πενήντα χρόνια Δημήτρια.  Μια απόπειρα «συγκόλλησης» και επιτομής δρωμένων, ανθρώπων και στιγμών από την ιστορία και τα αρχεία του σημαντικότερου πολιτιστικού θεσμού της Θεσσαλονίκης.

Τα αρχεία είναι πεδία ανασκαφών, ένα είδος αρχαιολογίας του σύγχρονου κόσμου. Προσέρχεσαι σε αυτά με δέος, μάσκα και γάντια, ανίδεος για το τι μπορεί να συναντήσεις. Πέρασα μια σκονισμένη άνοιξη σκαλίζοντας τα αρχεία της πόλης με αφορμή το ιωβηλαίο των Δημητρίων -μια επίμονη «χρονότρηση» στην πολιτισμική στρωματογραφία της πόλης.

Τα κάθε λογής αρχεία και τα παραφερνάλιά τους  -λευκώματα, αφίσες, φωτογραφίες, δελτία Τύπου, βίντεο, αποδελτιώσεις, σημειώσεις, προϋπολογισμοί, ισολογισμοί, απολογισμοί, προτάσεις συμμετοχής καλλιτεχνών, σχέδια κανονισμών-, ταξινομημένα ή ατάκτως ερριμμένα, επίσημα ή ερασιτεχνικά, δημόσια ή ιδιωτικά, σε ράφια, υπόγεια, φακέλους και σακούλες, με καλούν σε ένα ιδιότυπο κυνήγι θησαυρού: ακολουθώ ίχνη, που με οδηγούν σε νέα ίχνη, που με καλούν να επανεξετάσω τα προηγούμενα, τα οποία φωτίζουν ή τα ανατρέπουν, που ζητούν να γίνω, όπως έγραφε ο Πεντζίκης, «συγκολλητής».

 

Μια ακτινοβόλος εστία πολιτισμού!

Η προσπέλαση των αρχειακών υλικών και η δημιουργική ανάκρισή τους αφήνει να ξεπροβάλουν μέσα από τα κουβάρια των αρχείων ένας σωρός νήματα πιθανών αποπειρών ιστοριογράφησης, και η συναρπαστική, αδιάλειπτη, πεντηκονταετής διαδρομή μιας διοργάνωσης που καθιερώθηκε το 1966 από την τοπική επιτροπή του ΕΟΤ ως «μόνιμος καλλιτεχνικός θεσμός [που] επιδιώκει όχι μόνον να υπηρετήση και να προβάλη τας αιωνίας αξίας και τα ιδεώδη του Ελληνισμού, αλλά και να καταστήση την μακεδονικήν πρωτεύουσαν ακτινοβόλον εστίαν των μεγάλων σύγχρονων πολιτιστικών οραματισμών και επιτεύξεων του λαού μας», όπως σημείωνε ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Στέφανος Στεφανόπουλος στον κατάλογο της πρώτης διοργάνωσης.

Ιστορίες που συνθέτουν μια μικρή φιλοσοφία πολιτιστικής διαχείρισης: Από τον πολιτισμικό ελιτισμό μιας διοργάνωσης για λίγους στη διατύπωση της ανάγκης για λαϊκή απήχηση από τα μέσα του ’80 και κατόπιν, και από το στόχο της αναβίωσης της βυζαντινής Θεσσαλονίκης στην ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση Διεθνών Φεστιβάλ (1995).

Ή εξωτερικής πολιτιστικής πολιτικής, με διαφημιστικές καταχωρήσεις (τη δεκαετία του ’70) αλλά και με κείμενα των καταλόγων στα αγγλικά (από τη δεκαετία του ’90 μέχρι τις μέρες μας).

Ακόμη, μικρές ιστορίες επικοινωνιακής πολιτικής: πώς φτάσαμε από τα (300.000) φέιγ βολάν, γραμμένα στα ελληνικά και στα αγγλικά, που σκορπίστηκαν στον ουρανό της πόλης από δύο στρατιωτικά αεροσκάφη για να προαναγγείλουν την έναρξη της πρώτης διοργάνωσης τον Οκτώβριο του 1966 στο σάιτ του 2004 και τα social media.

Ή ένα ταξίδι στη σύγχρονη γραφιστική ιστορία της πόλης μέσα από τα εξώφυλλα και το σχεδιασμό των καταλόγων: Από το παγώνι του Σβορώνου, στη γεωμετρία του Τσίζεκ και τις μετα- φιγούρες των Beetroot.

Ή ιστορίες εκδοτικών «γκιουλιβερισμών»: Από τα ολιγοσέλιδα τομίδια στις εκδοτικές υπερπαραγωγές των αρχών του 2000, αμφότερα συλλεκτικά είδη.

Ιστορίες τρανέματος: Από τον οριακά διψήφιο αριθμό εκδηλώσεων στις πρώτες διοργανώσεις με τις παραστάσεις να επαναλαμβάνονται (από ανάγκη, αλλά και κατόπιν απαίτησης του κοινού – πάνω από 15.000 άτομα παρακολούθησαν τις 6 παραστάσεις της Όπερας του Βουκουρεστίου και των μπαλέτων της το 1970) στον τριψήφιο αριθμό στις αρχές του 2000 αλληλοεπικαλυπτόμενων εκδηλώσεων που στις αρχές του 2000 καλούν το κοινό σε χάραξη στρατηγικής παρακολούθησης. Συνολικός αριθμός: περισσότερες από 2000 συνολικά πραγματοποιημένες κεντρικές και παράλληλες εκδηλώσεις μέσα σε 49 χρόνια. 

Ή διεύρυνσης: από τις αμιγώς ελληνικές πρώτες διοργανώσεις και την κατοπινή (από το 1968) συμπερίληψη καλλιτεχνών και σχημάτων από το εξωτερικό, κυρίως από τις Ανατολικοευρωπαϊκές χώρες αρχικά, στη γεωγραφική έκρηξη – συνολικά περισσότερες από 30 διαφορετικές χώρες προέλευσης συμμετεχόντων καλλιτεχνών, από τη Νέα Ζηλανδία έως τον Καναδά και την Ιαπωνία.

Ή επέκτασης, αντικειμένου και χώρου: Από την αρχική προσκόλληση στη μουσική και το θέατρο, σε συμπερίληψη μιας πληθώρας καλλιτεχνικών και πολιτιστικών μορφών, από ροκ όπερα και υπαίθριες εικαστικές εγκαταστάσεις, σε παντομίμα, Καραγκιόζη και φεστιβάλ κομμωτικής τέχνης. Και από το θέατρο της ΕΜΣ και τη Ροτόντα στις πρώτες διοργανώσεις, στα περισσότερα από 100 διαφορετικά σημεία δράσης στην πόλη συνολικά, υπαίθρια και στεγασμένα. Αλλά και στην ανάδειξη-ανάκληση από τη λήθη πάλαι ποτέ ανοίκειων σημείων κτιρίων της πόλης: Αλατζά Ιμαρέτ, Σφαγεία, Βίλλα Πετρίδη.

Ή τέλος, λίστες καταγραφής των πολιτιστικών δράσεων που προέκυψαν μέσα από τον θεσμό των Δημητρίων (για παράδειγμα, Εικαστικοί Περίπατοι, Ethno Jazz Festival, τα Δημήτρια στα Σχολεία, ανασύσταση τοπικής παραγωγής όπερας, κ.α.), υπογραμμισμένες σημειώσεις για τα ονόματα των καλλιτεχνών που αναδείχθηκαν μέσα από τα Δημήτρια, αλλά και όλα εκείνα τα ονόματα, τους Τσικ Κορέα, και τους Γουέιν Σόρτερ και τους Χέλμουτ Νιούτον αυτού του κόσμου που δύσκολα θα καταφέρναμε αλλιώς να συναπαντήσουμε.

 

Εδώ, στη ρωγμή του χρόνου

Σταδιακά, αρχίζω να εγκαταλείπω τα νήματα αμέσως μόλις τα καταγράψω. Παρατηρώ ότι ο ρυθμός της φυλλομέτρησης ολοένα και μειώνεται. Οι φωτογραφίες, συχνά ξεθωριασμένες, ακόμη πιο συχνά χωρίς λεζάντες, καλούν σε ένα ιδιότυπο «μάντεψε ποιος». Απαιτούν προσοχή στις λεπτομέρειες, στα γνωστά-άγνωστα περιβάλλοντα πίσω από τα γνωστά-άγνωστα πρόσωπα -η ιστορία κάθε εποχής όπως καταγράφεται από τα κουστούμια, τις πόζες και τους μορφασμούς των απεικονιζομένων. Οι ιστορίες ανακαλούν προσωπικές εμπειρίες, μακρινές αναμνήσεις. Οι ευγενικοί, φιλόξενοι αρχειονόμοι, εγκαταλείπουν τα γραφεία τους και με συνοδεύουν σε αυτό το άφημα του «αντικειμενικού» βλέμματος, μοιράζονται μαζί μου τις δικές τους εμπειρίες και αναμνήσεις. Στην κατακερματισμένη αρχειακή αφήγηση, έρχεται να προστεθεί, κόλλα της συναρμογής, η προσωπική μαρτυρία/ερμηνεία.

Απόφαση: το προϊόν της αρχικής (σε καμία περίπτωση εξαντλητικής) έρευνας να είναι μια προσομοίωσή της. Ούτως ή άλλως, η εξιστόρηση του «μυστηρίου», αποσπασματική, δεν συνεπάγεται και λύση του γρίφου. Απομένουν πολλά ψηφία ακόμη, ίσως λησμονημένα σε κούτες και υπόγεια, ή που έχουν από καιρό πια αποσυντεθεί. Παραδίδουμε στη διάθεσή σας, αγαπητοί περιηγητές, ένα οπτικό αρχειακό υλικό με σκοπό να μετατραπεί σε βιωματικό εργαστήριο ανάκλησης των προσωπικών σας εμπειριών και αναμνήσεων από τα Δημήτρια, εκείνων που συνιστούν και επαναδιαπραγματεύονται την πολιτισμική μας ταυτότητα, που καθιστούν, όλους εμάς, το μεγάλο ζων αρχείο μιας κοινωνικοπολιτισμικής ιστορίας 50 χρόνων. 

Μια μικρή αντήχηση των καιρών μας: συχνά οι αρμόδιοι στα σημειώματά τους που συμπεριλαμβάνονται στους ετήσιους καταλόγους θα αναφερθούν στις οικονομικές δυσκολίες της διοργάνωσης, στις περιρρέουσες συνθήκες που κάποιες χρονιές έθεσαν εν αμφιβόλω την πραγματοποίησής της. (Μοιάζει να) απαντά ο Κωστής Μοσκώφ, σε ένα κείμενό του στο επετειακό λεύκωμα για τα 33 χρόνια Δημητρίων το 1955: «Τα Δημήτρια είναι μια ανάσα μες τον χρόνο, γιορτή της μητέρας Θεσσαλονίκης. Μακάρι η γιορτή αυτή να γίνει το καθημερινό γεγονός, το πολιτιστικό προϊόν ποιότητας, να κυριεύσει κάθε στιγμή μας συμμετέχοντας και αυτό με τους δικούς του τρόπους στον αγώνα για τον παραπέρα εξανθρωπισμό της ζωής».

Και κάπως έτσι, το αρχείο, το συμπύκνωμα των ατομικών μας εμπειριών, γίνεται με τη σειρά του η αρχαιολογία του μέλλοντός μας.

 

Έρευνα, Κείμενο: Μαρίνα-Αιμιλία Κοντού

 

Ευχαριστούμε το ΕΛΙΑ - ΜΙΕΤ  (Ελληνικό Λογοτεχνικό Ιστορικό  Αρχείο - Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης) για τη διάθεση αρχειακού φωτογραφικού υλικού σχετικά με το φεστιβάλ των Δημητρίων.


  • Δημήτρια 1966
    Aφίσα Δημήτρια 1966
  • Δημήτρια 1967
    Αφίσα Δημήτρια 1967
  • Δημήτρια 1968
    Λεζάντα Δημήτρια 1968
  • Δημήτρια 1969
    Λεζάντα Δημήτρια 1969
  • Δημήτρια 1970
    Λεζάντα Δημήτρια 1970
  • Δημήτρια 1971
    Λεζάντα Δημήτρια 1971
  • Δημήτρια 1972
    Λεζάντα Δημήτρια 1972
  • Δημήτρια 1973
    Αφίσα Δημήτρια 1973
  • Δημήτρια 1974
    Αφίσα 1974
  • Δημήτρια 1975
    Λεζάντα Δημήτρια 1975
  • Δημήτρια 1976
    Λεζάντα Δημήτρια 1976
  • Δημήτρια 1977
    Λεζάντα Δημήτρια 1977
  • Δημήτρια 1978
    Λεζάντα Δημήτρια 1978
  • Δημήτρια 1979
    Λεζάντα Δημήτρια 1979
  • Δημήτρια 1980
    Λεζάντα Δημήτρια 1980
  • Δημήτρια 1981
    Λεζάντα Δημήτρια 1981
  • Δημήτρια 1982
    Λεζάντα Δημήτρια 1982
  • Δημήτρια 1983
    Λεζάντα Δημήτρια 1983
  • Δημήτρια 1984
    Λεζάντα Δημήτρια 1984
  • Δημήτρια 1985
    Λεζάντα Δημήτρια 1985
  • Δημήτρια 1986
    Λεζάντα Δημήτρια 1986
  • Δημήτρια 1987
    Λεζάντα Δημήτρια 1987
  • Δημήτρια 1988
    Λεζάντα Δημήτρια 1988
  • Δημήτρια 1989
    Λεζάντα Δημήτρια 1989
  • Δημήτρια 1990
    Λεζάντα Δημήτρια 1990
  • Δημήτρια 1991
    Λεζάντα Δημήτρια 1991
  • Δημήτρια 1992
    Λεζάντα Δημήτρια 1992
  • Δημήτρια 1993
    Λεζάντα Δημήτρια 1993
  • Δημήτρια 1994
    Λεζάντα Δημήτρια 1994
  • Δημήτρια 1995
    Λεζάντα Δημήτρια 1995
  • Δημήτρια 1996
    Λεζάντα Δημήτρια 1996
  • Δημήτρια 1997
    Λεζάντα Δημήτρια 1997
  • Δημήτρια 1998
    Λεζάντα Δημήτρια 1998
  • Δημήτρια 1999
    Αφίσα ΛΔ΄Δημητρίων | Δημιουργία του αρχιτέκτονα Απόστολου Παπαγιαννόπουλου. Λεπτομέρεια από ψηφιδωτό του τρούλου της Ροτόντας  [Πηγή: ΕΛΙΑ – ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκης]
  • Δημήτρια 2000
    	Αφίσα 2000 | Δημιουργία του ζωγράφου Στέλιου Μαυρομάτη [Αρχείο Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης]
  • Δημήτρια 2001
    Λεζάντα Δημήτρια 2001
  • Δημήτρια 2002
    Αφίσα ΛΖ΄Δημητρίων | Δημιουργία του Θεσσαλονικιού ζωγράφου Νίκου Κρυωνίδη [Πηγή: ΕΛΙΑ – ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκης]
  • Δημήτρια 2003
    Αφίσα ΛΗ΄Δημητρίων [Πηγή: ΕΛΙΑ – ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκης]
  • Δημήτρια 2004
    6442: Αφίσα ΛΘ΄Δημητρίων | Δημιουργία του ζωγράφου Γιάννη Νίκου [Πηγή: ΕΛΙΑ – ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκης]
  • Δημήτρια 2005
    Αφίσα Μ΄Δημητρίων | Δημιουργία του ζωγράφου Βασίλη Σπεράντζα [Πηγή: ΕΛΙΑ – ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκης]
  • Δημήτρια 2006
    Αφίσα ΜΑ΄Δημητρίων | «Δοξαστικός Καβαλάρης» - Δημιουργία του ζωγράφου Αλέκου Φασιανού [Πηγή: ΕΛΙΑ – ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκης]
  • Δημήτρια 2007
    6440: Αφίσα 42ων Δημητρίων | «Άγιος Δημήτριος» - Δημιουργία του ζωγράφου Δημήτρη Μυταρά [Πηγή: ΕΛΙΑ – ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκης]
  • Δημήτρια 2008
    6460: Αφίσα 43ων Δημητρίων |Δημιουργία του ζωγράφου Νίκου Στεφάνου [Πηγή: ΕΛΙΑ – ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκης]
  • Δημήτρια 2009
    	6047: Αφίσα 44ων Δημητρίων | Δημιουργία του ζωγράφου Χρήστου Καρά [Πηγή: ΕΛΙΑ – ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκης]
  • Δημήτρια 2010
    Αφίσα 45ων Δημητρίων | Δημιουργία του ζωγράφου Κωνσταντίνου Ξενάκη [Πηγή: ΕΛΙΑ – ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκης]
  • Δημήτρια 2011
    Αφίσα 46ων Δημητρίων
  • Δημήτρια 2012
    Αφίσα 47ων Δημητρίων
  • Δημήτρια 2013
    Λεζάντα Δημήτρια 2013
  • Δημήτρια 2014
    Λεζάντα Δημήτρια 2014
  • Δημήτρια 2015
    Λεζάντα Δημήτρια 2015

© 2015 Δήμος Θεσσαλονίκης, Διεύθυνση Πολιτισμού - Τουρισμού. Τμήμα Διοργάνωσης Εκδηλώσεων και Φεστιβάλ.
ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ / Χορηγοί
CITY HOTEL
EGNATIA PALACE HOTEL
PORTO PALACE
ELECTRA PALACE
CHEVROLET
MAKEDONIA PALACE
ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΙΑΝΟΣ
IANOS GR
LAFARGE
ΑΘΗΝΑΙΚΗ ΖΥΘΟΠΟΙΑ
FIX FACTORY OF SOUND
CLUB MΥΛΟΣ
ERGON GREEK DELI
KINISSI PARKING
PRAKTIKER
THESSALONIKI WALKING TOURS
KYMCO
SSANGYONG
ΚΙΝΗΤΗΡΑΣ STUDIO
EXCELSIOR HOTEL
HOLIDAY INN
MAKE CREATIVE SPACE
KINISSI PALACE
ΕΥΡΩΙΑΤΡΙΚΗ
ΕΥΡΩΙΑΤΡΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
ΧΟΥΤΟΣ CATERING
ΔΙΟΣ ΦΥΣΙΚΟ ΜΕΤΑΛΛΙΚΟ ΝΕΡΟ
ΣΟΥΡΩΤΗ
WOCK SHOES
Storeplus
Ελιά Λεμόνι
La Place Mignonne
ΕΥ ΖΕΙΝ ΚΕΝΤΡΟ ΓΙΟΓΚΑ
Σύνδεσμος Εμπόρων της Κεντρικής Λαχαναγοράς Θεσσαλονίκης
Σοκολάτες ΙΟΝ
Mouzenidis Group
ΦΥΛΚΑ - Χ. & Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Ο.Ε
ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ / Χορηγοί επικοινωνίας
TV 100
ΑΘΗΝΑΙΚΟ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
ATHENS VOICE
LOOK MAG
HOME MAG
SOUL
CULTURE NOW
PLUS RADIO
MORE 103
ΚΟΣΜΟΡΑΔΙΟ
FM 100
MOONSHINE
POPAGANDA
ΚΟΥΛΤΟΥΡΟΣΟΥΠΑ
ΟΨΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
ALL ABOUT FESTIVALS
ΜΕΛΩΔΙΑ FM
ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
ΕΠΙΛΟΓΕΣ
THE BOOK JOURNAL
E.O.T
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
ELCULTURE.GR
FM 102
FM 958
REPUBLIC FM
VELVET FM
ΕΡΤ 3
ARTNOISE JAZZ RADIO
Venus FM
NORTH RADIO